Hunebedden
Al
sinds de prehistorie hebben mensen stenen gebruikt voor allerlei
doelen.
Als bouwmateriaal, als grondstof voor ertswinning, als werktuigen of
wapens,of als sierobjecten.
Zwerfkeien dienden onder andere als gereedschap voorhet malen van
graan. Maar het meest bekend is hun gebruik door de hunebedbouwersvan
de Trechtercultuur in Noordoost-Nederland, ca. 4500 jaar geleden.
Hunebeddenzijn de oudste door mensenhanden gemaakte bouwwerken die in
ons land bestaan.(Foto: hunebed bij Loon, Drenthe).
Meer over hunebedden:
Hunebedcentrum
Borger
Hunebedden
in Nederland
De
veldkei in Drenthe
Ook elders in Europa zijn soortgelijke megalithische monumenten te vinden. Hunebedden in Noord-Duitsland (o.a. op het eiland Ruegen), menhirs en dolmens in Frankrijk (Bretagne) en in Engeland het beroemde Stonehenge. Ongetwijfeld hebben zwerfstenen voor onze voorouders uit de Steentijd een speciale, magische of rituele betekenis gehad.
Vuursteen
Eén steensoort was in die Steentijd buitengewoon belangrijk: vuursteen. Vuursteen is in veel opzichten een raadselachtig gesteente. De ontstaanswijze is nog steeds niet duidelijk en geeft stof tot veel discussie. Vuursteen komt niet voor als vast gesteente, maar als lagen in krijtafzettingen. Het is heel hard, harder zelfs dan sommige metalen. Het heeft heeft een splinterige breuk. De scherven kunnen messcherp zijn. Alleen scherven van obsidiaan, vulkanisch glas, zijn nog scherper. Door deze eigenschappen was vuursteen hét materiaal voor de vervaardiging van gereedschappen of wapens, zoals schrapers, klingen, pijlspitsen, vuistbijlen. Vuursteen van goede kwaliteit was echter schaars. Op plaatsen waar de bodem krijt en vuursteen bevatte ontstonden de eerste vuursteenmijnen en -werkplaatsen. En er ontwikkelde zich een intensieve handel in vuursteenproducten. In Zuid-Limburg, in het Rijckholterbos, zijn nog overblijfselen van zo'n neolithische vuursteenmijn aanwezig.
Robert Garcet
Enkele
kilometers ten zuiden van Maastricht, bij het Belgische dorpje
Eben-Emael, staat een toren. Helemaal opgetrokken uit brokken
vuursteen.
Boven op de hoeken, waken vier enorme sfinxachtige wezens (zie foto).
Deze toren met de naam Eben-Ezer is het levenswerk van Robert Garcet.
Garcet
was steenhouwer in de nabijgelegen krijtgroeve. Van jongsaf aan
interesseerde
hij zich voor bijbelstudie en voor de natuur. De vuursteen en de
krijtfossielen
die hij dagelijks onder ogen kreeg inspireerden hem tot een geheel
eigen
visie op de schepping. Een filosofie die in alles afwijkt van de
gangbare
geologische en paleontologische wetenschap. Maar ook een
gedachtenwereld
die getuigt van een onafhankelijke, creatieve en pacifistische geest.
In
een fraai geïllustreerd boekje vertelt Garcet uitvoerig over zijn
ideeën
en over het bouwproces van zijn toren. (R.
Garcet: Eben-Ezer en er was
eens... Een speciale uitgave in gelimiteerde oplage bij
Drukkerij
Rosbeek,
Nuth, 1997). Robert Garcet overleed eind 2001. Zijn toren is
nu ingericht als zijn museum.
In architectuurtermen is de toren aan te merken als een 'folly', een 'dwaas'of bizar bouwsel. Maar zo'n typering zegt eigenlijk niet zoveel. En in dit geval doet het de maker ook onrecht. Ik bezocht Eben-Ezer in 2002 en 2005. Pas als je naast, in of bovenop Garcet's toren staat besef je een beetje wat voor een geest- en daadkrachtig mens hij is geweest.
Meer over Robert Garcet
Compilatie uit het boek "Eben-Ezer en Er was
eens"
Het Geologium van de Broukay,
website over de geologische bijzonderheden van het Jekerdal en over het
leven en werk van Garcet.
Le
Musée du Silex / Het Silex museum , website gewijd aan de
toren (museum) van Robert Garcet
Tjerk Vermaning
Als
het gaat over vuursteen mag ook de naam van Tjerk Vermaning niet
ontbreken.
Deze Drentse amateurarcheoloog deed in zijn woonomgeving opzienbarende
vondsten van vuurstenen artefacten uit de Steentijd. Diezelfde vondsten
werden later een bron van scepsis, afgunst en aanklachten wegens
vermeende
vervalsing. Met name in kringen van de officiële archeologische
wetenschap
had men kennelijk grote moeite met het feit dat een autodidact als
Vermaning
zulke verrassende ontdekkingen deed. Vermaning werd uiteindelijk
vrijgesproken
van de beschuldigingen, maar tot een echte rehabilitatie kwam het niet.
Hij overleed in 1987.
Het wachten is nu op een nieuwe generatie archeologen die de
'affaire-Vermaning'
nog eens tegen het licht zal houden.
Wat mij nog het meeste treft in alle verhalen is Vermanings bezetenheid
met zijn onderwerp, en zijn intuïtieve werkwijze. Bekend is het verhaal
hoe Vermaning tijdens een wandeling door het Zuidhijkerzand even ging
zitten
en ter plaatse een visioen kreeg van een groepje mammoetjagers. Een
jaar
later vond hij in de buurt van die plek de overblijfselen van een
jagerskamp
met honderden artefacten.
(Foto: een aan Vermaning gewijde vitrine in het streekmuseum Het dorp
van Bartje in Balloo)
Meer over Tjerk Vermaning:
Apanarcheo,
website van de APAN
(Aktieve Praktijk Archeologie Nederland)
P. Terpstra: Tjerk Vermaning, een leven tussen stenen. 1986