Mensen & stenen
Hunebedden
Al sinds de prehistorie hebben mensen stenen gebruikt voor allerlei doelen.
Als bouwmateriaal, als grondstof voor ertswinning, als werktuigen of wapens,of als sierobjecten.
Zwerfkeien dienden onder andere als gereedschap voorhet malen van graan.
Maar het meest bekend is hun gebruik door de hunebedbouwersvan de Trechtercultuur
in Noordoost-Nederland, ca. 4500 jaar geleden. Hunebeddenzijn de oudste
door mensenhanden gemaakte bouwwerken die in ons land bestaan.(Foto: hunebed
bij Loon, Drenthe).
Meer over hunebedden:
Hunebedcentrum Borger
Hunebedden in Nederland
De veldkei in Drenthe
Ook elders in Europa zijn soortgelijke megalithische monumenten te vinden.
Hunebedden in Noord-Duitsland (o.a. op het eiland Ruegen), menhirs en dolmens
in Frankrijk (Bretagne) en in Engeland het beroemde Stonehenge. Ongetwijfeld
hebben zwerfstenen voor onze voorouders uit de Steentijd een speciale,
magische of rituele betekenis gehad.
Vuursteen
Eén steensoort was in die Steentijd buitengewoon belangrijk: vuursteen.
Vuursteen is in veel opzichten een raadselachtig gesteente. De ontstaanswijze
is nog steeds niet duidelijk en geeft stof tot veel discussie. Vuursteen
komt niet voor als vast gesteente, maar als lagen in krijtafzettingen.
Het is heel hard, harder zelfs dan sommige metalen. Het heeft heeft een
splinterige breuk. De scherven kunnen messcherp zijn. Alleen scherven van
obsidiaan, vulkanisch glas, zijn nog scherper. Door deze eigenschappen
was vuursteen hét materiaal voor de vervaardiging van gereedschappen of
wapens, zoals schrapers, klingen, pijlspitsen, vuistbijlen. Vuursteen van
goede kwaliteit was echter schaars. Op plaatsen waar de bodem krijt en
vuursteen bevatte ontstonden de eerste vuursteenmijnen en -werkplaatsen.
En er ontwikkelde zich een intensieve handel in vuursteenproducten. In
Zuid-Limburg, in het Rijckholterbos, zijn nog overblijfselen van zo'n neolithische
vuursteenmijn aanwezig.
Robert Garcet
Enkele kilometers ten zuiden van Maastricht, bij het Belgische dorpje
Eben-Emael, staat een toren. Helemaal opgetrokken uit brokken vuursteen.
Boven op de hoeken, waken vier enorme sfinxachtige wezens (zie foto).
Deze toren met de naam Eben-Ezer is het levenswerk van Robert Garcet. Garcet
was steenhouwer in de nabijgelegen krijtgroeve. Van jongsaf aan interesseerde
hij zich voor bijbelstudie en voor de natuur. De vuursteen en de krijtfossielen
die hij dagelijks onder ogen kreeg inspireerden hem tot een geheel eigen
visie op de schepping. Een filosofie die in alles afwijkt van de gangbare
geologische en paleontologische wetenschap. Maar ook een gedachtenwereld
die getuigt van een onafhankelijke, creatieve en pacifistische geest. In
een fraai geïllustreerd boekje vertelt Garcet uitvoerig over zijn ideeën
en over het bouwproces van zijn toren. (R. Garcet: Eben-Ezer en er was
eens... Een speciale uitgave in gelimiteerde oplage bij Drukkerij Rosbeek,
Nuth, 1997).
De toren is om nog een andere reden een bijzonderheid. Hij is een extreem
voorbeeld van wat in architectuurtermen wordt aangeduid als een 'folly',
een 'dwaas bouwsel'. Robert Garcet overleed eind 2001.
Meer over Robert Garcet
Compilatie uit het
boek "Eben-Ezer en Er was eens"
Het Geologium van de Broukay, website over de geologische bijzonderheden van
het Jekerdal en over het leven en werk van Garcet.
Le Musée du Silex / Het Silex
museum , website gewijd aan de toren (museum) van Robert Garcet
Tjerk Vermaning
Als het gaat over vuursteen mag ook de naam van Tjerk Vermaning niet ontbreken.
Deze Drentse amateurarcheoloog deed in zijn woonomgeving opzienbarende
vondsten van vuurstenen artefacten uit de Steentijd. Diezelfde vondsten
werden later een bron van scepsis, afgunst en aanklachten wegens vermeende
vervalsing. Met name in kringen van de officiële archeologische wetenschap
had men kennelijk grote moeite met het feit dat een autodidact als Vermaning
zulke verrassende ontdekkingen deed. Vermaning werd uiteindelijk vrijgesproken
van de beschuldigingen, maar tot een echte rehabilitatie kwam het niet.
Hij overleed in 1987.
Het wachten is nu op een nieuwe generatie archeologen die de 'affaire-Vermaning'
nog eens tegen het licht zal houden.
Wat mij nog het meeste treft in alle verhalen is Vermanings bezetenheid
met zijn onderwerp, en zijn intuïtieve werkwijze. Bekend is het verhaal
hoe Vermaning tijdens een wandeling door het Zuidhijkerzand even ging zitten
en ter plaatse een visioen kreeg van een groepje mammoetjagers. Een jaar
later vond hij in de buurt van die plek de overblijfselen van een jagerskamp
met honderden artefacten.
(Foto: een aan Vermaning gewijde vitrine in het streekmuseum Het dorp van
Bartje in Balloo)
Meer over Tjerk Vermaning:
Apanarcheo,
website van de APAN (Aktieve Praktijk Archeologie Nederland)
P. Terpstra: Tjerk Vermaning, een leven tussen stenen. 1986
