S8 -
Book G , The Tower of Cards, The Tower
Name Groningen, The Joker’s Perch
Medicine / Heroic Poetry / 10.00
PM / Dark
Blue / Hospital / Calliopeia
Stadsmarkering S9 staat voor het negende teken (de A) in de naam CRUONINGA. Het kunstwerk staat aan de Euvelgunnerweg, langs de A7, ter hoogte van Engelbert. Van de negen Books of Groningen hebben er eigenlijk maar drie een vorm die lijkt op een boek. Vijf stadsmarkeringen hebben een min of meer torenachtige uiterlijk. Het teken van John Hejduk bestaat uit een combinatie van drie torens of pilaren.
De Kaartentoren (the Tower of Cards)
De
vier zijden van deze ca.
16 meter hoge pilaar zijn bekleed met kunststof platen in de vorm van
speelkaarten (120 x 80 cm). Bij elkaar een complete set, dwz. vier
series van 13 kaarten, van hartenaas tot schoppenheer. Op de
schoppenaas is als handelsmerk te lezen 'Kem
Playing Cards. Made in
USA, © 1935 by KEM Plastic Playing Cards Inc.' Deze toren
symboliseert
volgens Hejduk een 'gefixeerd
uurwerk', een soort tijdmachine. De
totaal 52 kaarten staan voor de 52 weken in het jaar. De getallen op de
speelkaarten vormen samen de som van 364. Met de Joker erbij 365, het
aantal dagen in een jaar.
Van Daniel Libeskind, de ontwerper van het Books of Groningen project, is bekend dat hij een fascinatie had voor numerologie, speciaal de joodse kabbala. De uitwerking van zijn masterplan is daar een voorbeeld van. Ik weet niet of Hejduk die belangstelling deelde. Maar zowel Libeskind als Hejduk staan bekend om hun zeer persoonlijke, soms raadselachtige architectuurbenadering.
John
Quentin Hejduk (1929-2000) was een befaamde Amerikaanse
architect en kunstenaar. Hij was als docent, later als decaan,
verbonden aan de Cooper Union School of Art and Architecture, New York.
Zijn ontwerpen bleken vaak moeilijk of niet uitvoerbaar. Ze moeten
vooral gezien worden als studies op het raakvlak van architectuur,
maatschappij en spiritualiteit.
'The fundamental question he said was the key to
architecture, is if it can touch the spirit. Only then building becomes
architecture' (bron: Projectbureau Noorderlicht, Thought
provoking, sense provoking; Wall House#2 and John Hejduk)
'He taught his students to regard architectural forms
not as purely abstract shapes or expressions of structure and function
but as a means of exploring relationships between public and private
space. Walls, windows and architectural details were invested with
emotional content.' (John
Hejduk, an Architect And Educator, Dies at 71, by Herbert
Muschamp, New York Times, July 6, 2000)
Eén van Hejduks studenten was Libeskind. Het is niet verwonderlijk dat
hun opvattingen over architectuur verwant zijn (boek Stadsmarkeringen,
p. 40)
Het Rad van Fortuin (De Pilaar van de Joker, The Joker’s Perch)
Op
een ca. 10
meter hoge paal is een wiel met zes spaken gemonteerd, enigszins
gekanteld. Op dit rad zit een manshoge pop in een geel-rood narrenpak,
de Joker (Eng. jester).
Hij kijkt mee met het verkeer op de snelweg, in de richting van de
stad. Met een hand houdt hij zich vast, in de andere houdt hij een
ratel of narrenstaf. In het boek Stadsmarkeringen geeft Hejduk weinig
toelichting bij zijn torens. Hij noemt het een trilogie.
‘Over dit beeld langs de A7 vertelde Hejduk destijds: “Die joker zit op een middeleeuws Rad van Fortuin met een ratelaar in zijn hand […]. Een vreemde figuur, die joker. Hij is tragikomisch, staat voor het leven en voor de dood. En jokers konden als enige aan het hof zelfs de koning de waarheid zeggen. Het gaat bij mijn stadsmarkering dus niet om één verhaal, maar om heel veel verschillende verhalen. Het geometrische, het numerieke, het astrologische, het middeleeuwse over de kansen in het leven, over goed en slecht. En stuk voor stuk zijn het very, very old stories.' (artikel Beeld in de berm: John Hejduk, door Karin van Munster, Trouw 29 september 2001)
De Naamtoren (A Tower of Letters, spelling Groningen)
Een
12 meter hoge pilaar,
op Hejduks aanwijzing zo hoog als tien kaarten. Deze ‘toren’ is bekleed
met zwarte platen (64 x 60 cm), op één zijde is verticaal de
naam Groningen aangebracht in witte letters.
Samen vormen de drie torens een ludieke noot in de Books of Groningen.
De kaartentoren doet denken aan de uitvergrote objecten van Claes
Oldenburg. Ook de fel gekleurde joker en de zwarte naamtoren met zijn
witte plakletters hebben een ironische, pop-art-achtige uitstraling.
Alsof Hejduk bij voorbaat de draak wilde steken met elke latere
interpretatie, inclusief zijn eigen uitleg hierboven.
Het kaartspel en de joker als
symbolen voor de kansen in het leven? Een mooie gedachte, maar in deze
tijd kun je er vooral een verwijzing in zien naar de overal opduikende
pokerhype. Wie nog een stapje verder wil, het pokerspel blijkt een
toepasselijke metafoor
voor de huidige financiële crisis.
Een nar die verhalen vertelt, over voor- en tegenspoed, over de
geschiedenis van de stad? Als een moderne Simeon de pilaarheilige? Zou
kunnen, maar kijkt hij ook niet met een scheef oog in de richting van
de nabijgelegen Hooghoudt drankfabriek en - een paar kilometer verderop
- het Holland Casino? Met zo’n joker weet je het immers nooit.
Oude Roodehaan
Wat de Joker zeker niet kan zijn ontgaan, is hoe deze omgeving sinds zijn komst is veranderd. Hejduks stadsmarkering ligt vlak bij het dorp Engelbert en de (voormalige) gehuchten Euvelgunne en Oude Roodehaan. Oprukkende bedrijfsterreinen, de aanleg van een nieuw stuk snelweg (het Euvelgunnetracé) en het onlangs gereed gekomen knooppunt Euvelgunne hebben het landschap ingrijpend omgewoeld. De vroegere buurtschap Euvelgunne is de afgelopen jaren grotendeels van de kaart verdwenen. Een klein stukje van de oude Hunzeloop (de Hunzezone) en enkele boerderijen zijn gespaard gebleven. Het nabijgelegen Oude Roodehaan wacht waarschijnlijk hetzelfde lot. Maar ik zag kort geleden dat er toch ook weer gebouwd wordt. Een Nieuw Oude Roodehaan?
Iets zuidelijker, tussen de A7 en de afvalstortplaats Stainkoeln wordt het bedrijvenpark Eemspoort ontwikkeld. Daar is vorig jaar (2008) een populatie ontdekt van de streng beschermde heikikker (hij staat op de zgn. Rode Lijst). Er werd een reddingsactie bedacht. Een deel van het gebied werd met een schot omheind en er werden enkele poelen gegraven. Dit voorjaar werden zoveel mogelijk kikkers en kikkerdril verhuisd naar deze nieuwe locatie.
.
Reportage RTV Noord 8-4-2009
.
.
Wall House #2
Hejduk
moet een speciale relatie met Groningen hebben gehad. Aan de zuidkant
van de stad, aan de rand van het Hoornse Meer, staat zijn enige
woningontwerp dat werkelijk is gebouwd: het Wall House #2.
John Hejduk heeft vanaf de jaren zestig verschillende reeksen
woningontwerpen getekend, waaronder een serie Wall Houses.
'Hejduk made a number of study designs for a house that placed living in the context of time by means of a Wall. The Wall symbolises the physical transition from past to future through the present, a transition between back and front, closed and open. The Wall, one-and-a-half metres thick, forms the basis of the house. The entrance and living elements literally hang from it. […]. It is without doubt a theoretical house, based on an idea about the physical confrontation between space and time […]. In that sense it is a unique icon, a museological manifestation of an important architectural concept.' (bron: Archined: The embodiment of a study)
Geen van Hejduks ontwerpen werd gerealiseerd, op één uitzondering na. Die uitzondering was Wall House nummer 2 (#2) dat Hejduk in 1973 ontwierp voor een locatie in Ridgefield, Connecticut. Daar werd het echter niet gebouwd. Na een lange aanloop lukte het uiteindelijk wel in Groningen. In 2001 - een jaar na Hejduks dood- werd het gebouw opgeleverd. Het ontwerp geldt als een architectonisch monument van de twintigste eeuw. Als woning bleek het Wall House echter onverkoopbaar. De gemeente Groningen stelt het nu beschikbaar als werkruimte voor kunstenaars.
Meer over Wall House #2
- website Wall House
- Ned.
artikel op Archined
- artikel Noorderlicht
..........................................................
Foto's
 |
|
 |
|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|